استاد فاطمي نيا درباره شرايط کسب صفات عاليه مي فرمايند: «با سوء خلق، تنگ نظري، بخل، خست، حسد و امثال اين رذايل، راهي به سوي کمال و مقامات عاليه نيست! با اين صفات نمي توان خدمت امام زمان(عج) تشرف پيدا کرد يا رضايت حضرت را به دست آورد. اگر نداري، برو کسب کن. اگر بخل داري، برو انفاق کن! سوء خلق داري، خودت را وادار به خوش رويي و حسن خلق کن! کم کم در تو ايجاد مي شود… مدتي که خود را وادار کني، اين صفت در تو ايجاد مي شود.»

نکته ها از گفته ها، دفتر اول، ص۴۲

برخی مواقع تلاش بسیاری می‌کنیم تا به آنچه که برایمان مهم است دست یابیم و یا مشکلات را از جلوی پایمان برداریم غافل از این‌که مشکل شاید از جای دیگر است مثلا از اینکه ما حتی با کمترین امکان هم که شده نمی‌خواهیم با اقوام و بستگان خود ارتباطی برقرار کنیم و از حال آنها با خبر شویم.

نمی‌دانم که جامعه امروزه ما چرا اینگونه شده است، شاید از خدا هزاران حاجت داریم ولی حتی به یک حرف وی عمل نمی‌کنیم هرچند شأن خدای بزرگ والا است و شکل تعاملش با بندگان فراتر از این گونه روابط است ولی خودش راه خیلی از کارها را نشانمان داده از جمله این موارد می‌توان به کمتر شدن روابط خویشاوندی در خلال به اصطلاح این زندگی روزمره اشاره کرد.

بخشی از مفاهیم آیه ۲۷ از سوره «بقره» در مورد این مهم است که در ادامه، متن، ترجمه و برخی نکات مرتبط با آن می‌آیند:

متن آیه:

«الَّذِینَ یَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِیثَاقِهِ وَیَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ یُوصَلَ وَیُفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ ۚ أُولَٰئِکَ هُمُ الْخَاسِرُونَ»

ترجمه آیه:

“فاسقان کسانی هستند که پیمان خدا را، پس از محکم ساختن آن، می‌شکنند و پیوندهایی را که خدا دستور داده برقرار سازند، قطع نموده و در روی زمین فساد می‌کنند، اینها زیانکارانند.”

مفاهیم مرتبط با آن:

علامه مجلسی (قدس‌سره) به دنبال این آیه‌، ۱۱۰ حدیث درباره‌ی اهمیت صله‌ی رحم، بیان کرده و آنها را مورد بحث قرار داده است. در اینجا برخی از نکات جالبی که در آنها آمده را نقل می‌کنیم:

با بستگان خود دیدار و رابطه داشته باشید، هر چند در حد نوشاندن آب باشد.

صله‌ی رحم، عمر را زیاد و فقر را دور می‌سازد.

با صله‌ی رحم، رزق توسعه می‌یابد.

بهترین قدم‌ها، قدمی است که برای صله‌ی رحم و دیدار اقوام برداشته می‌شود.

در اثر صله‌ی‌ رحم، به مقام مخصوصی در بهشت دست می‌یابید.

به سراغ بستگان بروید، گرچه آنها بی‌اعتنایی کنند.

صله‌ی رحم کنید، گرچه به اندازه‌ی سلام کردن باشد.

صله‌ی رحم، مرگ و حساب روز قیامت را آسان می‌کند.

صله‌ی رحم باعث تزکیه عمل و رشد اموال می‌شود.

کمک مالی به اقوام و بستگان، ۲۴ برابر کمک به دیگران پاداش دارد.

صله‌ی رحم کنید، گرچه یکسال راه بروید.

کسی که صله‌ی رحم را ترک کند، بویی از بهشت به او نمی‌رسد.

امام صادق(ع) می‌فرمایند:

پدرم سفارش کرد، با افرادی که با اقوام و بستگان خود رابطه ندارند، دوست مشو».

منابع:

کتاب دقایقی با قرآن، تالیف حجت‌الاسلام والمسلمین محسن قرائتی، ناشر: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، نوبت چاپ پانزدهم زمستان سال ۱۳۹۰

پایگاه تخصصی ترجمه قرآن کریم www.maarefquran.net (ترجمه آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی)

قلب مهم ترین عضو هر انسانی است، این عضو کانون گرایشات و عواطف انسان است، به عبارتی قلب عضوی است که محل و جایگاه عشق و نفرت می باشد، برای همین اسم او را در دگرگونی قلب نهادند، عضوی که می تواند جای نفرت را با عشق و برعکس تغییر دهد.

استاد محمد تقی جعفری می فرمايند: در تایخ ادبیات اسلامی ایران به دل و حالات گوناگون دل آنقدر توجه شده است که حدود ۳۰۰ پسوند و پیشوند برای آن در ادبیات فارسی شمرده شده، مانند سنگدل و دل رحم و … این‌ها همه نشان از توجه به دل و فرآیند‌های مختلف آن می باشد و در قرآن کریم، هم بسیار به دل توجه شده است.

در قرآن غلیظ القلب داریم (آل عمران؛ ۱۵۹)؛ قلب قسی داریم )بقره؛ ۷۴)؛ قلب بیمار داریم (احزاب ۳۲)؛ قلب زنگ زده داریم (مطففین؛ ۱۴)؛ قلب مختوم داریم (بقره؛ ۷)؛ قلب مرعوب داریم (آل عمران؛ ۱۵۱)؛ قلب بدون فهم )اعراف ۱۷۹)؛ قلب رئوف داریم (حدید ۲۷)؛ قلب سلیم داریم، روزی که فرزندان بر آدمی فایده ندارد، مگر قلب سلیم (شعرا؛ ۸۹) بنابراین قلب سلیم، مهمترین توشه آخرت ماست که ما آن را ازخدا درخواست می کنیم؛ قلب مطمئن داریم (نحل؛ ۱۰۶) و همه این ها به مقلب القلوب بودن خداوند بر می گردد.

امام رضا (ع) فرمودند:

خدای عز و جل به سه چیز همراه سه امر دیگر فرمان داده: امر کرده به نماز و زکات پس هر که نماز کند و زکات ندهد نمازش پذیرفته نمی شود، امر کرده به شکر خودش به همراه شکر والدین (در سوره لقمان آیه ۱۴) پس هر که شکر والدین نکند شکر خدا را نکرده و امر کرده به تقوا و صله رحم. در (آیه ۱- سوره النساء) و هر که صله رحم نکند تقوا ندارد.

رسول اكرم صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏آله :

اَلصَّدَقَةُ عَلى وَجْهِها وَاصْطِناعُ الْمَعْروفِ وَبِرُّ الْوالِدَیْنِ وَصِلَةُ الرَّحِمِ تُحَوِّلُ الشِّقاءَ سَعادَةً وَتَزیدُ فِى الْعُمْرِ وَ تَقى‏مَصارِعَ‏السُّوءِ؛

صدقه بجا و نیكوكارى و نیكى به پدر و مادر و صله رحم، بدبختى را به خوشبختى تبدیل و عمر را زیاد و از مرگ بدجلوگیرى‏مى‏كند.

امام باقر علیه ‏السلام :

اِنَّ اَعْجَلَ الخَیرِ ثَوابا صِلَةُ الرَّحِمِ؛

ثواب صله رحم سریع‏تر از هر كار خیرى به صاحبش مى‏رسد

یکی از راه هایی که می توانیم دعای خود را اجابت شده ببینیم این است که از والدین خود بخواهیم تا این دعا را در حق ما انجام دهند. و این کار جز با رضایت قلبی آنها از فرزندشان صورت نمی گیرد.

در همین باب از پیغمبر اکرم(صلّي‌الله‌عليه‌وآله‌وسلّم) این‌طور وارد شده است که: «کُلُّ شَيْئٍ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ اللهِ تَعَالَی حِجَابٌ إلَّا شَهَادَةَ أنْ لا إلَهَ إلَّا اللهِ وَ دُعَاءَ الْوَالِدِ لِوَلَدِهِ». ميان هر چيز و خداي‌تعالي ممکن است حجابی وجود داشته باشد، مگر شهادت به وحدانیت او و دعای پدر برای فرزندش. اینجا ديگر هیچ حجابی در کار نیست.

آنقدر خدای متعال دعای پدر را در حق فرزندش تحقق یافته می بیند که آن را برابری می دهد با شهادت با وحدانیت خودش ؛ پس باید از این میان بری که پروردگارمان به ما نشان داده استفاده کرد وبا کسب رضایت پدر و مادر _ که اگر تحقق یابد بهترین دعاها را در حقمان خواهد کرد_ به کمال سعادت خواهیم رسید.

در روایت ديگری از پیغمبر اکرم(صلّي‌الله‌عليه‌وآله‌وسلّم) آمده است: «دُعَاءُ الْوَالِدِ یَفْضِی إلَی الْحِجَابِ». دعای پدر از حجاب می‌گذرد و ديگر مانعي بر سر راه خود ندارد. یعنی اگر پدر برای فرزندش دعا کند، اين دعا بدون حجاب خواهد بود و از تمام حجاب‌ها مي‌گذرد.

اگر با دقت در احوال اطرافیان خود بنگریم می بینیم که هر کس به توصیه صریح و البته همراه با امر حق تعالی که در قرآن آورده است : “به پدر و مادر خود احسان کنید."؛ عمل کرده است عاقبتش به خیر شده و زندگی بسیار زیبایی دارد و هر کس این امر الهی را نادیده گرفته است در ظلمات فرو رفته و ذلیل گردیده است. در همین راستا کمیل بن زیاد نقل می کند که امیر المؤمنین (ع) همواره به نیکى بر پدر و مادر تشویق مى‏کرد و مى‏فرمود : “فرزندان من! بر شما باد به نیکى بر پدر و مادر که در دعاى آنها هم بهبودى است و هم نابودى”

با این حال عده ای هنوز با دیدن این عاقبت درس عبرت نگرفته اند و باز برای خواسته های کوچکشان والدین خود را آزرده می کنند ، غافل از اینکه میان بر خواسته هایشان یک دعای کوچک پدر و مادر است.

البته اگر به خانه های سالمندان سری بزنیم در می یابیم که پدر و مادر ها با وجود غصه و ملال تنهایی که اگر با آنها قدری سخن بگوییم از شدت رنج بی کسی(یا بد کسی ) اکثرا به گریه می افتند ؛ آنقدر دلسوزند که با وجود تمام این بی معرفتی ها و ناسپاسی ها باز از خدای متعال عاقبت به خیری فرزندشان را می خواهند.

 ایشان به فرزندان احترام می گذاشتند و آنها را با احترام خطاب می کردند و همیشه سعی در آموزش و تربیت دینی و اخلاقی آنها داشتند.

در حدیث شریف کساء حضرت فاطمه(س) در پاسخ سلام فرزند خود امام حسن(ع) می فرماید: سلام برتو اى نور ديده ام و ميوه دلم. و در پاسخ سلام امام حسین(ع) می فرماید: سلام بر تو اى فرزند من و اى نور ديده ام و ميوه دلم.

حضرت زهرا (س) فرزندان خود را همیشه برای یادگیری و تعلیم و تزکیه آماده می کرد؛ به عنوان مثال به فرزندش حسن(ع) می فرمود: «به مسجد برو ، آنچه را از پیامبر شنیدی فراگیر و نزد من بیا و برای من بازگو کن».

و در عین حال شادی و خوشحالی را در بیت خود تسری می داد و این تا حدی بود که از بازی با کودکان که نقش بسزایی در تربیت آنها دارد اجتناب نمی نمود. نقل شده است که فاطمه(س) فرزندش حسن(ع) را روی دست می گرفت و بالا می انداخت و حرکت می داد و می فرمود: اشبه أباک یاحسن، واخلع عن الحق الرّسن، واعبد الهاً ذامنن، ولاتوال ذا الاحسن. (ای حسن ، نظیر پدرت باش و ریسمان ظلم از حق دور کن، و خداوندی را که صاحب نعمت هاست پرستش کن و با افراد تیره دل دوست مباش).

ایشان همیشه رسیدگی به فرزندان را در اولویت قرار می داد. سلمان می گوید:روزی فاطمه زهرا(س) را دیدم که مشغول آسیاب بود. در این هنگام فرزندش حسین گریه می کرد. عرض کردم : برای کمک به شما آسیاب کنم یا بچه را آرام نمایم ؟ ایشان فرمود:من به آرام کردن فرزند اولی هستم ، شما آسیاب را بچرخانید .

همچنین از نکات بارز حضرت زهرا(س) در تربیت فرزندان سبک عملی تشویق به عبادت برای آنها بود. مسلما وقتی والدین الگوی عملی کودکان برای عبادت پروردگار باشند، در آینده و بزرگسالی آنها نیز به تعصی از والدین این راه را پیش خواهند برد.

در همین زمینه امام حسن (ع) می فرماید: مادرم فاطمه را در شب جمعه در محراب عبادت دیدم که به عبادت و نماز مشغول است، او پیوسته به رکوع و سجود مشغول بود که شب به پایان رسید.

آن حضرت در شب بیست و سوم ماه مبارک رمضان کودکان خود را به بیداری فرا می خواند. حضرت در روز بچه ها را می خواباند تا استراحت کنند و غذای کمتری به آنان می داد تا بدین گونه زمینه و موقعیت بهتری برای شب زنده داری داشته باشند. ایشان نمی گذاشت احدی از اهل خانه خوابش ببرد و می فرمود : محروم است کسی که از برکات شب قدر محروم بماند .

از نکات دیگر تربیتی ایشان عدالت در توجه به کودکان بود. آمده است روزی امام حسن(ع) نزد پیامبر(ص) آمد و اظهار تشنگی کرد. رسول خدا(ص) برخاست، ظرفی برداشت و از گوسفندی که داخل منزل بود مقداری شیر دوشید و به امام حسن(ع) داد. فاطمه زهرا (س)، به پیامبر(ص) گفت : گویا حسن برای شما عزیزتر از حسین است. پیامبر(ص) فرمود: نه. هردو برایم عزیز و محبوبند . ولی چون اول حسن تقاضای آب کرد او را مقدم داشتم .

همچنین روزی حسنین(ع) در حضور پیامبر (ص) کشتی گرفتند . در این میان فاطمه(س) شنید که پدر بزرگوارش ، امام حسن را به پیروزی بر امام حسین ترغیب می کند . حضرت زهرا(س) از این نوع رفتار پیامبر(ص) اظهار تعجب کرد. پیامبر فرمود: دوستم جبرئیل ، حسین را تشویق می کند و من حسن را تشویق می نمایم .